Omawiając tematykę wczesnośredniowiecznego cmentarzyska ze Strzemieszyc warto zwrócić uwagę na artefakty pozyskane podczas wykopalisk.
Większość informacji na temat samego cmentarzyska pochodzi z artykułu Józefa Marciniaka. Niestety podczas wojny zaginęła część dokumentacji oraz sam materiał (z części grobów) pozyskany podczas badań. Próby ich odnalezienia niestety nie dały pozytywnego rezultatu dlatego też opracowanie, które ukazało się w 1960 roku jest niekompletne.
Przebadany obszar o powierzchni 115×15 m usytuowany na obszarze na północ od Strzemieszyc Wielkich znajdował się na południowym zboczu piaszczystego wzgórza porośniętego karłowatym lasem. Część cmentarzyska została zniszczona podczas eksploatacji piasku. Na zły stan zachowania szkieletów miało również wpływ piaszczyste podłoże, oraz porastająca ten teren leśna roślinność.
Funkcjonowanie cmentarzyska badacze określili na czas od połowy XI do początków XII w. Jak pisał Józef Marciniak z zachowanej dokumentacji wynika, że szkielety należały do osób dorosłych. Z 72 określonych osobników 44 należały do mężczyzn a 28 do kobiet. Na podstawie lepiej zachowanych szkieletów określono wysokość kobiet na 145 – 160 cm zaś mężczyzn między 150-170 cm. Jeden z przebadanych męskich szkieletów należał do osobnika, który mierzył 180 cm. Obok charakterystycznych form pochówków na cmentarzysku odkryto również groby w obstawach kamiennych (tzw. skrzynkowe).
W przebadanym materiale archeolodzy zauważyli zróżnicowanie majątkowe między poszczególnymi grobami. W niektórych odnaleziono wiele zabytków, inne były ich prawie całkowicie pozbawione. Z przeanalizowanych 78 grobów wyodrębniono 13 pochówków bardzo bogatych (a więc takich gdzie znajdowało się ponad 20 przedmiotów), przy czym wszystkie groby bardzo bogate i bogate były grobami kobiecymi (być może chodzi tutaj o zależność, że biżuterię umieszczano raczej w grobach kobiecych a nie męskich).
Niektóre z przedmiotów odnalezionych w grobach miało dużą wartość materialną (np. elementy biżuterii) inne nie przedstawiały większej wartości (noże, krzesiwa).
W jednym z grobów odkryto fragment monety 1/3 denarka krzyżowego. Jego wybicie badacze określili na koniec XI wieku. Moneta jest jednym z datowników, na podstawie, których określono czas funkcjonowania cmentarzyska.
Jednym z ciekawszych zabytków (który niestety zaginął) odnalezionych podczas badań była twz. kaptorga – wykonany ze srebra schowek na amulety.
Wśród wyposażenia grobowego występowały też liczne, wykonane ze srebra, kabłączki skroniowe – charakterystyczne dla Słowianek ozdoby głowy, paciorki (wykonane m. in. z karneolu czy bursztynu), pierścionki, bransolety.
W wyposażeniu grobowym nie brakowało również ceramiki. J. Marciniak analizując materiał wydzielił dwie grupy naczyń – cylindryczną oraz jajowatą. Odkryte na cmentarzysku naczynia cylindryczne miały polewę pokrywjące je zarówno na zewnątrz jak i od wewnątrz. Występowanie na naszym terenie ceramiki szkliwionej badacze cmentarzyska wiązali z kontaktami z Rusią. Dzisiaj, po szeregu odkryć związanych z wydobyciem i wytopem ołowiu w średniowieczu na naszych terenach wiemy, że ta wyjątkowa ceramika z dużym prawdopodobieństwem powstała „na miejscu” (szkliwienie wykonywano przy użyciu pasty ołowiowej).
Być może miejscowa ludność miała związek z funkcjonującymi ta tych terenach w średniowieczu hutami.
